Kruiden

De berk (Betula) is een boom die al eeuwenlang een bijzondere plaats inneemt binnen Europese culturen en tradities. In historische context werd de berk soms gezien als een symbolische of zelfs heilige boom, onder andere vanwege haar rol in seizoensrituelen en volksgebruiken.
In het vroege voorjaar, vlak voordat de boom begint uit te lopen, kan berkensap worden afgetapt. Dit moment valt samen met de periode waarin de sapstroom het meest actief is. Ook de jonge berkenbladeren worden traditioneel in deze fase verzameld. Zowel het sap als de bladeren maken deel uit van oude gebruiken en worden al lange tijd beschreven in botanische en kruidkundige bronnen.
Berkenblad bevat van nature verschillende plantaardige bestanddelen, waaronder flavonoïden, saponinen en tannines.

Betonie, ook bekend als koortskruid (Betonica officinalis, synoniem Stachys officinalis), is een kruidachtige plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). In Nederland en België staat de soort vermeld op de Rode Lijst van planten en wordt zij geclassificeerd als zeer zeldzaam, met een sterk afgenomen populatie. Naast haar natuurlijke voorkomen wordt betonie ook regelmatig als sierplant gekweekt.
De plant bereikt een hoogte van circa 30 tot 90 centimeter en bloeit van juni tot augustus. De bloemen zijn meestal paarsrood van kleur, al komen ook witte varianten voor. Ze staan gegroepeerd in dichte, aarvormige schijnbloeiwijzen. De meeste bladeren vormen een wortelrozet; de onderste bladeren hebben lange bladstelen, terwijl de bovenste bladeren kort gesteeld zijn. 

De bijvoet (Artemisia vulgaris) is een plant uit de composietenfamilie (Asteraceae) en is nauw verwant aan alsem. Het is een zwak aromatische plant met diep ingesneden bladeren die aan de onderzijde witviltig behaard zijn. De stengel kan een lengte bereiken van ongeveer 60 tot 120 centimeter en vertoont vaak een roodachtige verkleuring.
In Nederland en België komt bijvoet veelvuldig voor. De plant groeit vooral op braakliggende terreinen, langs wegen en op andere verstoorde grondsoorten. Bijvoet gedijt het best op zandhoudende bodems en staat bekend om haar sterke aanpassingsvermogen.

Bitterhout, in Suriname bekend als kwasibita, is het kernhout van Quassia amara, een plantensoort uit het geslacht Quassia, behorend tot de hemelboomfamilie (Simaroubaceae). De plant is van oorsprong afkomstig uit tropisch Zuid-Amerika.
Quassia amara is een kleine, altijdgroene struik die voorkomt in onder andere de Guyana’s, noordelijk Brazilië en Venezuela. De plant groeit voornamelijk in de onderlaag van het regenwoud. Opvallend zijn de felrode bloemen, die voornamelijk door kolibries worden bestoven. Vanwege deze decoratieve bloemen wordt de plant ook buiten haar natuurlijke leefgebied aangeplant als sierplant.

Bitterhout, in Suriname bekend als kwasibita, is het kernhout van Quassia amara, een plantensoort uit het geslacht Quassia, behorend tot de hemelboomfamilie (Simaroubaceae). De plant is van oorsprong afkomstig uit tropisch Zuid-Amerika.
Quassia amara is een kleine, altijdgroene struik die voorkomt in onder andere de Guyana’s, noordelijk Brazilië en Venezuela. De plant groeit voornamelijk in de onderlaag van het regenwoud. Opvallend zijn de felrode bloemen, die voornamelijk door kolibries worden bestoven. Vanwege deze decoratieve bloemen wordt de plant ook buiten haar natuurlijke leefgebied aangeplant als sierplant.

Blaaswier (Fucus vesiculosus) is een soort bruinwier uit het geslacht Fucus. Het komt voor langs de noordelijke kusten van de Atlantische en Stille Oceaan, en is te vinden in de Noordzee en Oostzee, vaak in kelpwouden. De plant valt op door de luchtblazen die sommige varianten hebben, die als drijforgaan dienen; er bestaan echter ook typen zonder deze blaasje.
Blaaswier behoort tot de bruinwieren en bevat van nature verschillende polyfenolen, waaronder florotannines. Daarnaast bevat de plant mineralen zoals jodium, kalium, magnesium, calcium en ijzer. Door deze natuurlijke samenstelling is blaaswier opgenomen in botanische en historische beschrijvingen van zeewieren.

Boldo (Peumus boldus) is een groenblijvende boom afkomstig uit Zuid-Amerika en andere warmere gebieden, waaronder Chili, Peru, Brazilië, Ecuador, Argentinië en Noord-Afrika. De plant groeit bij voorkeur op zonnige, droge locaties en kan een hoogte bereiken van 8 meter en een breedte van 5 meter. De vrouwelijke bomen produceren steenvruchten die traditioneel als specerij werden gebruikt.
De bladeren van boldo bevatten van nature verschillende plantenstoffen, zoals alkaloïden, etherische oliën, flavonoïden en looistoffen. In Chili worden de bladeren al eeuwenlang in traditionele gebruiken genoemd en beschreven in historische teksten. Tegenwoordig wordt boldo wereldwijd gewaardeerd vanwege zijn herkenbare bladeren, botanische kenmerken en culturele betekenis..

Bonenkruid (Satureja), ook bekend als winter- of zomerbonenkruid, behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae of Labiatae). De wetenschappelijke naam is afgeleid van het Latijnse woord sater.
Historische en culturele context
Tijdens de Romeinse tijd werd bonenkruid vaak gebruikt in rituelen en culturele gebruiken. Het werd verwerkt in kransen en sieraden en kwam voor in traditionele gerechten. In historische bronnen wordt beschreven dat het een belangrijke rol speelde in de Romeinse keuken.
Culinaire toepassing
Bonenkruid wordt traditioneel gebruikt als smaakmaker in een verscheidenheid aan gerechten. In de oudheid werd het verwerkt in sauzen voor vis en vlees, vullingen voor kalfsvlees, en in worsten of varkenspasteien. 

De blauwe bosbes (Vaccinium myrtillus) is een kleine, donkerblauwe bes die van nature voorkomt in bosrijke gebieden van Europa en Noord-Azië. De plant behoort tot de heidefamilie (Ericaceae) en staat bekend om haar karakteristieke smaak en brede toepassing in voeding.
Blauwe bosbessen worden al lange tijd gewaardeerd binnen culinaire tradities en worden verwerkt in onder andere jams, sappen, desserts en bakproducten. Door hun diepe kleur en natuurlijke samenstelling zijn ze een bekend ingrediënt in zowel traditionele als moderne keukens.
De bessen bevatten van nature verschillende plantaardige stoffen, waaronder flavonoïden en anthocyanen, evenals vezels en andere voedingsbestanddelen. Deze samenstelling wordt vaak genoemd in botanische en voedingskundige beschrijvingen van de plant.

Het geslacht Braam (Rubus) behoort tot de rozenfamilie en telt wereldwijd meer dan 1400 soorten. In Nederland en België groeien er meer dan 200 van deze soorten.
Bramen worden voornamelijk gewaardeerd vanwege hun vruchten, die variëren in kleur van rood tot donkerblauw. Ze hebben een zoete smaak en kunnen zowel vers worden gegeten als verwerkt tot bijvoorbeeld jam.
De bladeren van de braam kunnen worden gebruikt om kruidenthee te maken. Na het plukken moeten de bladeren op een droge en luchtige plek worden gedroogd, waarna ze gebruikt kunnen worden om thee van te zetten.

Bramen zijn de donkerpaarse tot zwarte vruchten van planten uit het geslacht Rubus. Ze groeien van nature in gematigde gebieden en komen veel voor langs bosranden, heggen en open terreinen. De bessen staan bekend om hun volle smaak en worden wereldwijd gewaardeerd in uiteenlopende culinaire toepassingen.
Bramen worden traditioneel verwerkt in onder andere jam, sap, desserts, gebak en sauzen. Ook worden ze vers gegeten of gebruikt als ingrediënt in zowel klassieke als moderne recepten. Door hun diepe kleur en karakteristieke smaak hebben ze een vaste plaats in de keuken gekregen.
De opvallende paarse kleur van bramen is te danken aan de aanwezigheid van natuurlijke plantenpigmenten, waaronder anthocyanen. 

De brandnetel (Urtica dioica) is een kruidachtige plant die op veel plaatsen voorkomt en bekendstaat om de prikkelende brandharen bij aanraking. Ondanks deze eigenschap wordt de plant al eeuwenlang gewaardeerd en toegepast. Brandnetel wordt onder andere gebruikt in culinaire bereidingen zoals soep en kruidenthee.
De plant komt van nature voor in grote delen van Europa, Azië en Afrika en draagt de Latijnse naam Urtica dioica. In historische en botanische bronnen wordt beschreven dat zowel de bladeren als de wortels traditioneel werden verzameld en verwerkt.
Binnen de kruidkundige traditie neemt brandnetel een vaste plaats in en wordt zij genoemd in diverse etnobotanische en historische beschrijvingen. 

Brandnetel (Urtica dioica) is een kruidachtige plant die op veel plaatsen voorkomt en bekendstaat om haar prikkelende brandharen bij aanraking. Ondanks deze eigenschap wordt de plant al lange tijd gewaardeerd en toegepast binnen verschillende culturen. Brandnetel wordt onder andere gebruikt in culinaire bereidingen zoals soep en kruidenthee.
De plant komt van nature voor in grote delen van Europa, Azië en Afrika. De Latijnse naam Urtica dioica verwijst naar het stekende karakter van de plant. In historische en botanische bronnen wordt beschreven dat zowel de bladeren als de wortels traditioneel werden verzameld en verwerkt.
Binnen de kruidkundige traditie nemen zowel brandnetelblad als brandnetelwortel een vaste plaats in.

Brandnetel (Urtica dioica) is een kruidachtige plant die op veel plaatsen voorkomt en bekendstaat om haar prikkelende brandharen bij aanraking. Ondanks deze eigenschap wordt de plant al lange tijd gewaardeerd en toegepast binnen verschillende culturen. Brandnetel wordt onder andere gebruikt in culinaire bereidingen zoals soep en kruidenthee.
De plant komt van nature voor in grote delen van Europa, Azië en Afrika. De Latijnse naam Urtica dioica verwijst naar het stekende karakter van de plant. In historische en botanische bronnen wordt beschreven dat zowel de bladeren als de wortels traditioneel werden verzameld en verwerkt.
Binnen de kruidkundige traditie nemen zowel brandnetelblad als brandnetelwortel een vaste plaats in.

Breukkruid (Herniaria glabra) is een laagblijvende, kruidachtige plant uit de anjerfamilie (Caryophyllaceae). De plant kan eenjarig, tweejarig of meerjarig zijn en bloeit doorgaans van juni tot oktober. Door haar bescheiden formaat en groeiwijze valt breukkruid vooral op in droge, open gebieden.
De plant komt van nature voor in delen van Europa en groeit bij voorkeur op zandige, schrale bodems. Door haar kruipende groei en kleine, groenige bloemen blijft ze vaak onopvallend in het landschap.
Historische context
De Nederlandse naam breukkruid verwijst naar het gebruik van de plant in vroegere tijden. In historische kruidenboeken en volkskundige bronnen werd breukkruid genoemd in verband met traditionele toepassingen.

Chia, ook bekend als Salvia hispanica, is een plant uit de lipbloemenfamilie, oorspronkelijk afkomstig uit Centraal- en Zuid-Mexico en Guatemala. De Azteken teelden deze plant al voordat Columbus Amerika ontdekte, en chiazaad werd gebruikt als betaalmiddel aan de heersers. Vandaag de dag wordt chia nog steeds gewaardeerd in Mexico en Guatemala; de gemalen zaden worden gebruikt in gerechten, terwijl hele zaden vaak worden toegevoegd aan voedzame drankjes.
Het belangrijkste doel van het kweken van chia is voor zijn zaden, die rijk zijn aan omega 3-vetzuren. Ongeveer 25-30% van het zaad bevat plantaardige olie, waaronder alfalinoleenzuur (ALA). De zaadjes van chia zijn klein en ovaal, met een diameter van ongeveer 1 mm, en hebben een kleurenpalet van bruin, grijs-zwart en wit.

Chlorella is een eencellige groene alg die behoort tot de groep van de groenwieren. Deze microscopische alg komt van nature voor in zoetwateromgevingen zoals meren en rivieren en wordt wereldwijd gekweekt. De naam chlorella is afgeleid van de Griekse woorden chloros (groen) en ella (klein), wat verwijst naar haar kleur en formaat.
Chlorella staat bekend om haar natuurlijke samenstelling en wordt beschreven in voedingskundige en botanische bronnen als een alg die van nature verschillende voedingsstoffen bevat, waaronder eiwitten, vitamines, mineralen en vetzuren. Daarnaast bevat chlorella chlorofyl, het groene pigment dat een essentiële rol speelt in het fotosyntheseproces.

Cichorei (Cichorium) behoort tot de composietenfamilie (Compositae of Asteraceae) en omvat bekende groenten zoals witlof en andijvie. Het wordt voornamelijk om gezondheidsredenen geconsumeerd.
Sinds de late jaren van de twintigste eeuw worden cichoreiwortels niet alleen geteeld voor witlof, maar ook voor de productie van inuline en zoetstoffen, vooral fructose. Zowel inuline (een voedingsvezel) als fructose worden veel gebruikt in de voedingsmiddelenindustrie.
Geroosterde cichoreiwortel wordt gebruikt als koffiesurrogaat of als ingrediënt bij het zetten van koffie. Vroeger werd dit uit noodzaak gedaan, zoals tijdens de Napoleontische blokkade tijdens de Franse bezetting.

Cichorei (Cichorium) behoort tot de composietenfamilie (Compositae of Asteraceae) en omvat bekende groenten zoals witlof en andijvie. Het wordt voornamelijk om gezondheidsredenen geconsumeerd.
Sinds de late jaren van de twintigste eeuw worden cichoreiwortels niet alleen geteeld voor witlof, maar ook voor de productie van inuline en zoetstoffen, vooral fructose. Zowel inuline (een voedingsvezel) als fructose worden veel gebruikt in de voedingsmiddelenindustrie.
Geroosterde cichoreiwortel wordt gebruikt als koffiesurrogaat of als ingrediënt bij het zetten van koffie. Vroeger werd dit uit noodzaak gedaan, zoals tijdens de Napoleontische blokkade tijdens de Franse bezetting.

Citroengras, ook wel bekend als sereh (Cymbopogon citratus), behoort tot de grassenfamilie (Poaceae). Deze plant wordt veel gebruikt in de Aziatische keuken, vooral in gerechten uit Thailand, India, Vietnam en Indonesië. Citroengras gedijt goed in verschillende regio's, waaronder India, Afrika, Vietnam, Australië en Amerika. In Indonesië staat het bekend onder de naam sereh, en ook in Nederland wordt deze benaming vaak gebruikt.
De bladeren van de citroengrasplant zijn de culinaire sterren. Ze hebben een verfrissende, citroenachtige smaak en worden niet rauw geconsumeerd. Vaak worden stukken citroengras toegevoegd aan gerechten tijdens het koken of stoven, waarna ze voor het opdienen worden verwijderd. 

Citroenkruid (Artemisia abrotanum) is een bossige, aromatische struik die behoort tot de composietenfamilie (Asteraceae). De plant is van oorsprong afkomstig uit Zuid-Europa, maar werd al vroeg geïntroduceerd in meer noordelijk gelegen delen van Europa, waar zij zich goed wist aan te passen.
Citroenkruid heeft een lange cultuurhistorische achtergrond. In oude tradities van Germaanse volkeren werd de plant symbolisch gebruikt in rituelen, terwijl de Romeinen haar waardeerden vanwege haar geur en er het parfum Abrotenum van maakten. Door de aromatische eigenschappen werd citroenkruid daarnaast toegepast voor huishoudelijke en cosmetische doeleinden.

Citroenmelisse (Melissa officinalis) is een vaste plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae) en staat bekend om haar frisse, citroenachtige geur. De plant is van oorsprong afkomstig uit Zuid-Europa, maar groeit ook probleemloos in gematigde streken zoals Nederland en België. Dankzij ondergrondse wortelstokken overwintert citroenmelisse gemakkelijk. De plant bereikt doorgaans een hoogte van ongeveer 50 centimeter.
Citroenmelisse kent een lange cultuurgeschiedenis en werd al in de oudheid beschreven. Vermoedelijk werd de plant via Spanje door Arabische culturen in Europa geïntroduceerd, waarna kloosters een belangrijke rol speelden in de verdere verspreiding en teelt. In historische bronnen wordt citroenmelisse vaak genoemd vanwege haar aromatische en culinaire waarde.

Curcuma, ook bekend als kurkuma (Curcuma longa), is een tropische plant die van oorsprong voorkomt in India en Zuidoost-Azië. De wortel van de plant wordt al eeuwenlang gebruikt en is vooral bekend in poedervorm. In Nederland wordt het vaak geelwortel genoemd, vanwege de felgele kleur die wordt toegepast in kerriemengsels, mosterd en andere culinaire bereidingen.
Curcuma speelt een belangrijke rol in diverse Aziatische keukens, waar het gewaardeerd wordt om zijn kleur, aroma en kenmerkende smaak. De wortel is in historische en culturele bronnen terug te vinden en werd traditioneel verwerkt in gerechten en kruidenmengsels.

Curcuma, ook bekend als kurkuma (Curcuma longa), is een tropische plant die van oorsprong voorkomt in India en Zuidoost-Azië. De wortel van de plant wordt al eeuwenlang gebruikt en is vooral bekend in poedervorm. In Nederland wordt het vaak geelwortel genoemd, vanwege de felgele kleur die wordt toegepast in kerriemengsels, mosterd en andere culinaire bereidingen.
Curcuma speelt een belangrijke rol in diverse Aziatische keukens, waar het gewaardeerd wordt om zijn kleur, aroma en kenmerkende smaak. De wortel is in historische en culturele bronnen terug te vinden en werd traditioneel verwerkt in gerechten en kruidenmengsels.

Vanwege haar opvallende kleur en lange gebruiksgeschiedenis wordt curcuma tegenwoordig veel gebruikt als ingrediënt in voeding, specerijen en kruidenproducten.