U, V, W, X, Y, Z

Ashwagandha, officieel bekend als Withania somnifera, is een plant die al eeuwenlang wordt gebruikt binnen de ayurvedische traditie uit India. Binnen deze traditionele leer wordt ashwagandha aangeduid als een zogenoemde rasayana, een term die in de Ayurveda wordt gebruikt voor kruiden met een bijzondere culturele en historische betekenis.
De plant behoort tot de Magnoliophyta-familie en staat ook bekend onder de namen Indiase ginseng en winterkers. De wortel van de plant wordt traditioneel het meest toegepast.
De naam ashwagandha betekent letterlijk “paardengeur”, een verwijzing naar de karakteristieke, aardse geur van de verse wortel. In de Indiase cultuur wordt het kruid vaak symbolisch geassocieerd met kracht en vitaliteit, vergelijkbaar met die van een paard.

Baardmos (Usnea barbata), soms ook wel 'oudemansbaard' genoemd, is een geslacht van korstmossen dat behoort tot de ascomyceten. Ze komen voor in vochtige bossen over de hele wereld, waar ze meestal aan boomtakken hangen. In zeldzame gevallen worden ze ook op de bodem of op rotsen aangetroffen. Het geslacht behoort tot de familie van Parmeliaceae. Baardmossen worden gekenmerkt door een struikachtige bouw en een centrale as vanwaaruit vertakkingen ontspringen. In gebieden die vrij zijn van luchtverontreiniging kunnen ze 10 tot 20 cm lang worden.

De brandnetel (Urtica dioica) is een kruidachtige plant die op veel plaatsen voorkomt en bekendstaat om de prikkelende brandharen bij aanraking. Ondanks deze eigenschap wordt de plant al eeuwenlang gewaardeerd en toegepast. Brandnetel wordt onder andere gebruikt in culinaire bereidingen zoals soep en kruidenthee.
De plant komt van nature voor in grote delen van Europa, Azië en Afrika en draagt de Latijnse naam Urtica dioica. In historische en botanische bronnen wordt beschreven dat zowel de bladeren als de wortels traditioneel werden verzameld en verwerkt.
Binnen de kruidkundige traditie neemt brandnetel een vaste plaats in en wordt zij genoemd in diverse etnobotanische en historische beschrijvingen. 

Brandnetel (Urtica dioica) is een kruidachtige plant die op veel plaatsen voorkomt en bekendstaat om haar prikkelende brandharen bij aanraking. Ondanks deze eigenschap wordt de plant al lange tijd gewaardeerd en toegepast binnen verschillende culturen. Brandnetel wordt onder andere gebruikt in culinaire bereidingen zoals soep en kruidenthee.
De plant komt van nature voor in grote delen van Europa, Azië en Afrika. De Latijnse naam Urtica dioica verwijst naar het stekende karakter van de plant. In historische en botanische bronnen wordt beschreven dat zowel de bladeren als de wortels traditioneel werden verzameld en verwerkt.
Binnen de kruidkundige traditie nemen zowel brandnetelblad als brandnetelwortel een vaste plaats in.

Het driekleurig viooltje (Viola tricolor), ook wel bekend als wild viooltje, is een sierlijke plant die al eeuwenlang bekend is binnen de Europese plantenkennis. Het driekleurig viooltje behoort tot de viooltjesfamilie (Violaceae) en is inheems in Europa, van Lapland tot aan het Middellandse Zeegebied, en zelfs in Siberië.
Deze plant, die eenjarig is maar soms ook meerjarig kan zijn, groeit tot een hoogte van 30 cm en heeft wortels die tot 45 cm diep kunnen gaan. De bloeiperiode strekt zich uit van mei tot oktober. De bloemen zijn minstens 1 cm breed, maar meestal groter, met een gemiddelde diameter van 1,5 cm. De plant werd voor het eerst beschreven door de bekende botanicus Rembert Dodoens in 1554.

Gember is afkomstig van de wortel van de gemberplant (Zingiber officinale) en wordt wereldwijd gebruikt als specerij vanwege zijn karakteristieke smaak. De wortel bevat natuurlijke stoffen zoals gingerol, shogaol en zingiberene, die bijdragen aan de typische aroma’s en smaken van gember.
Gember is een veelzijdige plant die in keukens over de hele wereld wordt toegepast, zowel in verse als gedroogde vorm, en kan worden verwerkt in thee, kruidenmengsels of gerechten.

De iep (Ulmus), ook bekend als olm, is een geslacht van loofbomen. Deze bomen hebben veernervige bladeren met een gezaagde of dubbelgezaagde bladrand. Ze bloeien voordat de bladeren verschijnen, met kleine groene bloemdekjes waarvan de slippen met elkaar vergroeid zijn. Boven de bloemdekjes staan de meeldraden met paarse helmhokken en de stamper. De zaden van de iep zijn afgeplat en hebben een brede, gevleugelde rand. Iepen gedijen het best op tamelijk voedselrijke, vochtige en kalkrijke grond.

IJzerhard (Verbena officinalis) is een plant die behoort tot de Verbena-familie. Het is een overblijvende kruidachtige plant, soms eenjarig, met een dunne, rechtopstaande stengel die tot 100 cm hoog kan worden, waarbij de onderkant van de stengel verhout. De bladeren van ijzerhard zijn behaard en kunnen verschillende vormen aannemen. Deze plant heeft geen opvallende geur en smaakt rauw en onbehandeld bitter.
De bloemen van ijzerhard verschijnen in aarvormige clusters in de bladoksels. Ze zijn trompetvormig en variëren in kleur van zachtroze tot violet. De bloeiperiode strekt zich uit van juni tot in de herfst. De bloemaren zijn slank maar toch stevig en buigzaam. De vrucht van ijzerhard is een splitvrucht.

Cat’s claw (Uncaria tomentosa), ook wel kattenklauw genoemd, is een klimplant die van oorsprong voorkomt in het Amazonegebied van onder andere Brazilië en Peru. De plant groeit in het regenwoud en kan zich met behulp van karakteristieke, klauwvormige doornen aan bomen vasthechten. Deze doornen, die zich aan de basis van de bladeren bevinden, geven de plant haar naam en maken het mogelijk om tot grote hoogten te klimmen.
In het Peruaanse Amazonegebied heeft cat’s claw een bijzondere culturele betekenis en wordt de plant beschouwd als onderdeel van de traditionele plantenkennis. Vanwege haar herkomst en ecologische waarde behoort de soort in bepaalde regio’s tot beschermde planten.

Maïshaar, ook wel maïsbaard genoemd, bestaat uit de fijne stempels van de maïsplant. In verse vorm zijn deze draden groen van kleur; na het drogen verkleuren ze naar donkerbruin tot zwart.

Maïshaar wordt traditioneel verwerkt in diverse kruiden- en voedingsbereidingen. Het wordt gewaardeerd om zijn milde karakter en wordt al lange tijd toegepast binnen verschillende traditionele toepassingen.

Mannetjesereprijs (Veronica officinalis) is een vaste plant die een dichte zode vormt en behoort tot de weegbreefamilie (Plantaginaceae). Van nature komt deze plant voor in Eurazië.
De plant bereikt een hoogte van 10-50 cm en heeft stengels die zich horizontaal verspreiden en vervolgens naar boven toe omhoog groeien. De stengels zijn gelijkmatig behaard. De bladeren, kortgesteeld, zijn elliptisch of omgekeerd eirond van vorm, met licht getande of gezaagde randen.
Mannetjesereprijs bloeit van mei tot augustus met lichtblauwe bloemen, die donker geaderd zijn en een grootte hebben van 6-8 mm. Er zijn ook varianten van de plant met donkerblauwe, roze of witte bloemen. De bloemen groeien in trossen.

De maretak (Viscum album) is een groenblijvende plant die behoort tot de sandelhoutfamilie (Santalaceae). De plant staat ook bekend onder namen als mistletoe, mistel en vogellijm. Van nature komt de maretak voor in Europa, Noordwest-Afrika en West- en Centraal-Azië. Het is een halfparasiet die groeit op verschillende soorten bomen en struiken, waarop hij water en mineralen onttrekt terwijl hij zelf aan fotosynthese doet.
Door de eeuwen heen is de maretak sterk verweven geraakt met legenden, rituelen en symboliek. Voor de druïden gold de maretak die op een eik groeide als heilig en werd deze geassocieerd met het nieuwe jaar, vruchtbaarheid en voorspoed. 

Valeriaan (Valeriana officinalis) is een plant met een lange gebruiksgeschiedenis in Europa. De plant komt nog steeds veel voor in Nederland en groeit bij voorkeur op luchtige, vochtige gronden. Vooral de wortels van de plant staan bekend om hun sterke en kenmerkende geur, die onder andere katten aantrekt.
Valeriaan werd al in vroegere tijden gebruikt binnen volksgebruiken en tradities. Zo werd het kruid door onze voorouders ingezet in rituelen en symbolische toepassingen, bijvoorbeeld om onheil af te weren. Bruidsparen droegen kransen van valeriaanbladeren en boeren gebruikten het kruid bij traditionele gebruiken op het land.